Krapte lokt kapitaal
In 2024 is de bedrijfsruimtemarkt minder oververhit dan in voorgaande jaren. Deze beweging is vooral tijdelijk van aard, aangezien de lange termijn vooruitzichten onveranderd blijven. De opname van bedrijfsruimtes is iets gedaald, aan de ene kant door een gebrek aan nieuwbouw van grote hallen en aan de andere kant doordat bedrijven hun voorraden verkleinden. Hierdoor is het aanbod in het afgelopen jaar met ongeveer 10% toegenomen. Ook al lijkt dit percentage groot, in absolute zin blijft het aanbod beperkt en de markt dus krap.
Wanneer de economie versnelt zal de vraag naar bedrijfsruimten weer toenemen. Net als de krapte. Daarnaast wordt de ruimtevraag gevoed door modernisering van activiteiten en de overgang naar een circulaire economie. In eerste instantie stijgt dan ook de vraag naar nieuwbouw van kleine en grote ruimtes. Maar de krapte oplossen met alleen nieuwbouw is lastig. Naast een gebrek aan bouwgrond zijn er verschillende andere uitdagingen. Denk aan de hoge bouwkosten, trage vergunningverlening en gebrek aan netcapaciteit. Oplossingen moeten daarom vaker worden gezocht op bestaande bedrijventerreinen. Bijvoorbeeld door deze beter en intensiever te gebruiken (vernieuwen, verdichten en meerlaags bouwen). Versterken en professionaliseren van de ondernemersorganisatie is hierbij een belangrijke voorwaarde.
Voor beleggers biedt de krapte op de bedrijfsruimtemarkt een gunstig investeringsperspectief. Vanuit gebruikers is er voldoende vraag, zeker wat betreft ruimtes met een aantrekkelijke maat, gunstige ligging ten opzichte van uitvalswegen en de arbeidsmarkt en als deze modern en duurzaam zijn. Voor zulke ruimtes zijn huurders bereid meer te betalen. Dat zien we terug in de stijgende huren en stijgende waardes (zie onderstaande figuren).
Ook op lange termijn zijn de vooruitzichten voor investeerders gunstig. Grote trends stimuleren de vraag. Het toenemend gebruik van data, wat door de opmars van AI nog eens wordt versneld, leidt tot een groeiende behoefte aan datacenters. Een andere trend is die van groeiende online bestedingen. Dat gaat voorlopig door en valt samen met het nog efficiënter inrichten van logistieke ketens, wat de vraag naar grote logistieke ruimtes stimuleert. Stadslogistiek kan als eindoplossing in de gehele logistieke keten een nog veel grotere groei doormaken. Tot slot moet de overgang naar de circulaire economie niet worden onderschat. Dit leidt tot een enorme vraag naar bedrijfslocaties waar processen van bundelen, bewerken, opslaan en hergebruik samenkomen.
De afgelopen jaren heeft het Rijk verschillende visies ontwikkeld voor bedrijventerreinen, zoals het Programma Ruimte voor Economie en de voorontwerp Nota Ruimte. De boodschap is helder: we hebben een tekort aan ruimte voor bedrijvigheid. Ondanks deze visies staan bedrijventerreinen wel onder druk. In de strijd om ruimte moeten ze steeds vaker concurreren met andere functies (met name woningbouw) en daar komt bedrijvigheid dan vaak bekaaid van af. De vraag is hoe het nieuwe kabinet hiermee omgaat. “Ruimte voor werk” maakt onderdeel uit van het regeerprogramma maar is in de uitvoering nog erg dun.
Voor beleggers biedt krapte kansen. Bijvoorbeeld door bestaande locaties te moderniseren en nieuwe locaties te ontwikkelen. Vanuit het oogpunt van courantheid is ook verduurzaming erg belangrijk. Gebruikers vragen daar steeds vaker naar. Dat beleggers vooruit kijken en al weer durven te investeren zien we terug in de cijfers. Bedrijfsruimten laten in het algemeen een sterke ontwikkeling van aanvangsrendementen zien (zie figuur 'BAR op theoretische huur bedrijfsruimten). Dat logistiek ook erg in trek is zagen we vooral op Europees niveau. Zo kocht Blackstone 80% van de pan-Europese logistiek-portefeuille van Burstone, bestaande uit 32 panden oftewel 1,2 miljoen m2 en een totale waarde van circa € 1,1 miljard. Panattoni stopte ondertussen € 600 miljoen in een pan-Europees logistiek fonds en Montea presenteerde met Track27 een groeiplan dat moet leiden tot verdubbeling van de waarde in 2027.
> Huurwoningmarkt
> Kantorenmarkt
> Winkelmarkt