Afbouw en ruwbouw

De woningbouw neemt ongeveer 45% van de totale bouwproductie in ons land voor zijn rekening. Het gaat dan om nieuwbouw, onderhoud en renovatie. Als het in dit segment minder goed gaat, heeft dat ook invloed op ruw- en afbouwbedrijven. Dat is precies wat we in 2024 zien gebeuren. Het ging ook niet zo goed met de nieuwbouw van bedrijfsruimten (utiliteit) in 2024. Onderhoud en renovatie kon een flink terugval in nieuwbouwproductie niet compenseren. Gelukkig heeft deze sector ook de particuliere woningbezitter als klant. Particulieren hebben tijdens de uitbraak van het COVID-virus flink geïnvesteerd in hun woningen. Zo vonden er verbouwingen plaats om beter (en stiller) thuis te kunnen werken. Ook heeft de wens (en gedeeltelijk ook de plicht) om te verduurzamen deze sector goed gedaan.

Circulariteit en bouwmaterialen

Je hoort vaak dat gebruik van circulaire bouwmaterialen vooral mogelijk is in de nieuwbouw. Gelukkig zijn er veel voorbeelden van succesvolle transformatie- en renovatieprojecten die dit tegenspreken. Daar wordt op steeds grotere schaal gebruik gemaakt van biobased en gebruikte bouwmaterialen. Een mooi voorbeeld is de renovatie van KAVA (Kantoor Vol Afval te Valkenburg in Zuid-Holland), waar dertien materiaalstromen hergebruikt zijn. Het gebruik van natte verbindingen (zoals kit, lijm en PUR) is nog vrij standaard in de sector. Hier zien we mooie ontwikkelingen. Innovaties komen van de producenten van hulpmiddelen; de ruw- en afbouwbedrijven moeten deze hulpmiddelen toepassen. Dat vraagt om bezinning, opleidingen en trainingen en doorzettingsvermogen.

Ook MBK innoveert en digitaliseert

Er zijn in deze branche veel zzp’ers en kleine mkb-bedrijven. Technologische innovatie wordt vaak geassocieerd met grote bedrijven, maar juist voor de kleinere partijen wordt techniek steeds belangrijker. Bij ontwerp en uitwerking of voorbereiding is digitalisering belangrijk. De snelheid van het proces gaat omhoog, de foutenkans omlaag. Daarbij worden veel data bewerkt en verwerkt. Interesse in en kennis van data zijn onmisbaar. We begrijpen dat je niet zelf alles moet weten of kunnen. Zorg voor kundig advies zodat je mee kunt met de ontwikkelingen: het worden er alleen maar meer.

Richting emissieloos

Het beeld van een bouwterrein met tientallen dieselbestelbussen gaat veranderen. Steden gaan zulke bussen namelijk verbieden. Het aanbod elektrisch aangedreven bussen neemt snel toe. Dat betekent dat de infrastructuur voor opladen en opslaan van elektriciteit uitgebreid moet worden. De bouwplaats evolueert naar een schone en stille montageplaats zonder afval. Dat gaat samen met minder overlast voor omwonenden.

Investeren in mensen

Juist in deze branche is het aandeel zzp-ers en kleine MKB-bedrijven aanzienlijk. Het aantal in- en uitschrijvingen van bedrijven bij de Kamer van Koophandel is groot. Per saldo is er sinds 2019 een stevige groei in aantal werkzame personen te zien: ongeveer 17.000 fte. Ook deze sector zoekt jonge aanwas. De belangstelling voor dagopleidingen neemt af; de meeste leerlingen leren op de werkplaats via leerwerkbedrijven of via Schildersvakopleiding en Bouwmensen. Het werk is fysiek zwaar door het gebruik van materialen en gereedschappen en soms door onhandige werkhoudingen. Een goede beloning is natuurlijk aantrekkelijk om in de sector te gaan werken, maar de arbeidsomstandigheden worden ook steeds belangrijker. Een positieve ontwikkeling is dat veel werkgevers de werkomstandigheden verbeteren bij kou, regen en hitte door te investeren in goede beschermingsmiddelen.

 

Nieuwbouwdip laat sporen na

Bedrijven in de af- en ruwbouw voelen de stevige dip in de nieuwbouw van woningen in hun omzet. Daardoor richten veel bedrijven zich steeds meer op onderhoud en renovatie. Die markt laat al meerdere jaren een groei zien. De toegenomen drukte zorgt wel voor meer prijsconcurrentie. Vooral mkb-bedrijven met een sterke specialisatie kunnen daardoor in de problemen raken.

In theorie zou een stap naar utiliteitsbouw logisch zijn om de concurrentie in de woningbouw te ontlopen. Alleen valt de productie in de utiliteit in 2024 tegen en is ook de verwachting voor 2025 niet rooskleurig. Ook blijkt voor veel partijen utiliteitsbouw toch echt een andere tak van sport dan onderhoud en renovatie van woningen.

Een andere uitwijkmogelijkheid is de particuliere markt. Deze is flink gegroeid na de COVID-uitbraak in 2020. Doordat er meer werd thuisgewerkt, werden werkplekken thuis aangepakt en woningen verduurzaamd. Nu we weer meer naar kantoor gaan, lijkt deze productie in de particuliere markt te dalen.

We concluderen dat ruw- en afbouwbedrijven minder makkelijk kunnen overstappen naar andere deelsectoren of taken. Als de productie in bepaalde segmenten daalt, kan dit in deze sector leiden tot meer faillissementen (zie ook figuur hieronder 'Faillisementen in de ruw- en afbouw'.

 

Lees meer over:

> Burgerlijke en utiliteitsbouw
> Grond-, weg- en waterbouw en infrastructuur
> Installatiebranche

Of ga verder naar:

> Hoofdstuk 4 | Commercieel vastgoedmarkt en deelmarkten